به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، بلال شاکری، عضو هیئت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی در دومین هماندیشی «تشییع امتساز؛ الزامات و فرصتها» به همت دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی و با همکاری پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی در دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برگزار شد. به تبیین ابعاد فقهی، اجتماعی و تمدنی خونخواهی ولیامر مسلمین پرداخت.
شاکری اظهار داشت: خونخواهی فردی از حقوق مسلّم اولیای دم نسبت به قاتل است و هیچ اختلافی در اصل این مسئله وجود ندارد؛خانواده مقتول نسبت به قاتل حق خونخواهی، قصاص، مصالحه یا گذشت دارند و این مسئله از مباحث روشن فقه اسلامی است.
وی افزود: آنچه محل بحث است، خونخواهی ولیامر مسلمین به عنوان شخصیتی است که علاوه بر جایگاه فردی، دارای جایگاه اجتماعی، حکومتی و تمدنی است؛ از این رو باید مسئله خونخواهی را از سطح روابط شخصی فراتر برد و با رویکرد فقه حکومتی مورد بررسی قرار داد.
وی ادامه داد: رهبر شهید صرفاً یک فرد نیست، بلکه ولیامر مسلمین، مرجع تقلید جهان تشیع و نماد حاکمیت سیاسی جمهوری اسلامی است؛ بنابراین خونخواهی او نیز نمیتواند صرفاً در چارچوب حق شخصی ورثه تحلیل شود.
ضرورت طرح خونخواهی با رویکرد فرافردی
عضو هیئت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی با بیان اینکه برای پرهیز از برخی اختلافات اصطلاحی میتوان از تعبیر «خونخواهی فرافردی» استفاده کرد، اظهار داشت: مقصود از این تعبیر همان خونخواهی اجتماعی و حکومتی است که از مرزهای فقه فردی عبور میکند.
وی خاطرنشان کرد: اصل این ایده از تعابیری همچون «ثارالله» در زیارت حضرت سیدالشهدا(ع) و حضرت امیرالمؤمنین(ع) الهام گرفته شده است؛ تعبیری که نشان میدهد خونخواهی میتواند از محدوده روابط فردی خارج شده و به موضوعی الهی، اجتماعی و تمدنی تبدیل شود.
بیانات رهبر شهید مؤید خونخواهی اجتماعی است
شاکری با اشاره به بیانات رهبر شهید پس از شهادت سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی اظهار داشت: رهبر شهید تصریح کردند که همه دلبستگان جبهه مقاومت خونخواه شهید سلیمانی هستند.
وی افزود: این تعبیر نشان میدهد که خونخواهی تنها در اختیار خانواده شهید نیست، بلکه همه کسانی که به جبهه مقاومت تعلق دارند، در این مسئولیت شریک هستند و همین نگاه، مبنای شکلگیری نظریه خونخواهی فرافردی است.
عضو هیئت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی نخستین تفاوت میان خونخواهی فردی و خونخواهی اجتماعی را گسترش دایره صاحبان حق دانست و گفت: در فقه سنتی، خونخواهی حق اولیای دم و ورثه مقتول است، اما هنگامی که ولی جامعه به شهادت میرسد، همه کسانی که ولایت او را پذیرفتهاند در جایگاه خونخواه قرار میگیرند.
وی تصریح کرد: در این نگاه، موضوع از یک حق شخصی خارج شده و به حق جامعه اسلامی تبدیل میشود؛ بنابراین خونخواهی رهبر شهید تنها وظیفه ملت ایران نیست، بلکه مسئولیتی فراملی برای امت اسلامی محسوب میشود.
شاکری تأکید کرد: همانگونه که رهبر شهید درباره شهید سلیمانی همه دلبستگان مقاومت را خونخواه معرفی کردند، این بیان میتواند مؤید همین نگاه اجتماعی و فراتر از برداشت رایج فقه فردی باشد.
در خونخواهی اجتماعی، گذشت معنا ندارد
وی دومین تفاوت را مسئله عفو و گذشت عنوان کرد و اظهار داشت: در خونخواهی فردی، اولیای دم میتوانند قصاص کنند، دیه بگیرند یا از حق خود بگذرند، اما در خونخواهی اجتماعی چنین حقی وجود ندارد؛ زیرا این حق متعلق به کل جامعه اسلامی است و نه یک یا چند فرد مشخص.
وی افزود: هنگامی که حق متعلق به امت اسلامی باشد، دیگر امکان اسقاط آن از سوی افراد وجود ندارد و مسئله خونخواهی همچنان پابرجا خواهد بود.
شاکری سومین تفاوت را تغییر در مفهوم قصاص دانست و گفت: در این نوع نگاه، قصاص دیگر صرفاً یک حکم کیفری برای مجازات شخص قاتل نیست، بلکه به یک مسئله اجتماعی، سیاسی و تمدنی تبدیل میشود.
وی ادامه داد: در اینجا موضوع تنها شخص قاتل نیست، بلکه جایگاه حقوقی و ساختاری عامل جنایت اهمیت پیدا میکند؛ وقتی رئیس یک حکومت دستور ترور ولی جامعه اسلامی را صادر میکند، در حقیقت یک نظام سیاسی و یک ساختار تمدنی مرتکب جنایت شده است؛ بنابراین پاسخ نیز باید متناسب با همان سطح تعریف شود.
عضو هیئت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی اظهار داشت: در چنین شرایطی، قصاص باید متناسب با ساختار جنایت بازتعریف شود و صرف مجازات یک فرد نمیتواند پاسخ کامل به چنین جنایتی باشد.
وی با اشاره به مباحث مطرحشده در این هماندیشی افزود: مصادیقی همچون تغییر موازنه قدرت، تضعیف نظام سلطه و خروج آمریکا از منطقه را میتوان در چارچوب قصاص تمدنی تحلیل کرد.
شاکری خاطرنشان کرد: رهبر معظم انقلاب نیز پس از شهادت شهید سلیمانی، خروج آمریکا از منطقه را به عنوان بخشی از انتقام و قصاص حقیقی مطرح کردند و اگر با قیاس اولویت به جایگاه رهبر شهید بنگریم، طبیعتاً قصاص نیز باید در سطحی بالاتر تعریف شود.
ولیفقیه، ولیدم جامعه اسلامی است
وی چهارمین تفاوت را جایگاه ولیفقیه در خونخواهی رهبر شهید دانست و اظهار داشت: در فقه فردی، اگر مقتول ولیدم نداشته باشد یا اولیای دم امکان پیگیری نداشته باشند، حاکم شرع به عنوان ولیدم وارد میشود، اما در خونخواهی اجتماعی مسئله متفاوت است.
وی افزود: از همان ابتدا ولیفقیه به عنوان نماینده جامعه اسلامی، ولیدم محسوب میشود و مسئولیت پیگیری خونخواهی را بر عهده دارد؛ زیرا این حق متعلق به همه جامعه اسلامی است.
شاکری تصریح کرد: پیامهای رهبر شهید درباره خونخواهی شهدا نیز همواره با همین رویکرد صادر شده و هیچگاه ناظر به خونخواهی خانوادگی یا شخصی نبوده است.
عضو هیئت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی در ادامه با تأکید بر ضرورت بازخوانی ادله فقهی گفت: امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب بارها بر ضرورت بازخوانی فقه با رویکرد حکومتی تأکید کردهاند و در این مسئله نیز لازم نیست حتماً به دنبال ادله جدید باشیم، بلکه میتوان با بازخوانی ادله موجود، پاسخگوی مسائل جدید بود.
وی افزود: از منظر عقل، قواعدی مانند دفع ضرر محتمل و حفظ نظام اسلامی میتواند پشتوانه فقهی خونخواهی اجتماعی باشد؛ زیرا اگر جنایت علیه رهبران جامعه اسلامی بدون پاسخ متناسب باقی بماند، زمینه تکرار چنین جنایتهایی فراهم خواهد شد.
بازتعریف مفهوم ولی و قصاص در فقه حکومتی
شاکری اظهار داشت: در ادله نقلی نیز مباحث مربوط به ولیدم، ولایت و قصاص نیازمند بازخوانی است تا مفهوم «ولی» از محدوده فقه فردی خارج شده و با نگاه اجتماعی و حکومتی تفسیر شود.
وی ادامه داد: همچنین مفهوم قصاص نیز باید متناسب با این نگاه جدید بازتعریف شود تا بتواند پاسخگوی جنایتهایی باشد که علیه رهبران جامعه اسلامی و با طراحی نظامهای سلطه انجام میشود.
عضو هیئت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی در پایان با اشاره به سیره معصومان(ع) اظهار داشت: سیره اهلبیت(ع)، بهویژه عملکرد امام سجاد(ع) پس از واقعه عاشورا، نمونهای روشن از استمرار خونخواهی در سطحی فراتر از روابط شخصی است و میتواند پشتوانه مهمی برای تبیین فقهی نظریه خونخواهی اجتماعی و تمدنی باشد.
وی در پایان تأکید کرد: تبیین فقه خونخواهی رهبر شهید نیازمند توسعه مباحث فقه حکومتی و تمدنی است تا بتوان با بهرهگیری از ادله عقلی، نقلی و سیره معصومان(ع)، مبانی این مسئله را متناسب با نیازهای امروز جهان اسلام بازخوانی و تبیین کرد.
انتهای پیام/
نظر شما